Gecikmelerin çoğu evraktan doğar
Çin'den makine ithalatında müşterilerimizin en çok şikâyet ettiği konu deniz yolu süresi değil, limana varıştan sonraki bekleme süresidir. Şanghay veya Ningbo'dan Mersin ya da Ambarlı'ya transit süre tipik olarak 28–40 gündür ve bu kısım büyük ölçüde öngörülebilirdir. Asıl belirsizlik, konteyner indikten sonra başlar: belgeler doğru ve eksiksizse gümrükleme çoğu zaman 2–5 iş günü sürer; belgelerde uyumsuzluk varsa bu süre 2–4 haftaya uzayabilir.
Bu bekleme yalnızca zaman kaybı değildir. Konteyner hattın verdiği serbest süreyi (genellikle 7–14 gün) aştığında günlük demuraj ve detention ücretleri işlemeye başlar, liman depolama ücretleri eklenir. 40 feet bir konteynerde iki haftalık gecikme, döneme ve hatta göre birkaç yüz ile birkaç bin USD arasında ek maliyet doğurabilir. Bu rakamlar yön göstericidir, bağlayıcı değildir.
Temel kural
Belgeler sevkiyattan ÖNCE taslak olarak hazırlanmalı, gümrük müşaviriniz tarafından kontrol edilmeli ve ancak onaydan sonra kesinleştirilmelidir. Konteyner denizdeyken bir faturayı düzeltmek mümkündür; limanda beklerken düzeltmek hem zaman hem para kaybettirir.
Hangi belge ne işe yarar?
Makine ithalatında belge dosyası, birbirini doğrulayan parçalardan oluşur. Gümrük idaresi bu belgeleri birbirleriyle ve beyannameyle karşılaştırır; tek bir rakam ya da tanım farkı muayeneye sevk veya düzeltme talebi anlamına gelebilir.
| Belge | Kim düzenler | Ne zaman | Kritik bilgi |
|---|---|---|---|
| Proforma fatura (PI) | Tedarikçi | Sipariş öncesi | Model, adet, fiyat, Incoterm, ödeme şartı |
| Ticari fatura (CI) | Tedarikçi | Yükleme sırasında | Satıcı/alıcı unvanı, birim fiyat, toplam değer, GTİP önerisi |
| Çeki listesi (PL) | Tedarikçi | Yükleme sırasında | Koli/sandık sayısı, brüt-net ağırlık, ölçü, içerik |
| Konşimento (B/L) | Taşıyıcı / forwarder | Gemi kalkışında | Gönderici, alıcı, konteyner no, mühür no |
| Menşe şahadetnamesi | CCPIT / ticaret odası | Yüklemeden sonra | Menşe ülke, mal tanımı, fatura ile uyum |
| Teknik doküman & CE dosyası | Üretici | Sevkiyat öncesi | Uygunluk beyanı, kullanım kılavuzu, etiket |
| Sigorta poliçesi | Sigortacı | Yükleme öncesi | Teminat tipi, sigorta bedeli |
Proforma fatura sözleşmenin ekonomik özetidir; ticari fatura ise gümrük kıymetinin dayanağıdır. İkisinin model adı, adet ve birim fiyat açısından birebir tutması gerekir. Sipariş sürecinde yapılan pazarlık indirimleri, ek aksesuar veya yedek parçalar ticari faturaya ayrı kalem olarak ve doğru tutarla yansımalıdır.
Teslim şeklinin (FOB, CIF, DDP) hangi belgeyi kimin hazırlayacağını ve navlunun kıymete nasıl ekleneceğini nasıl etkilediğini Incoterms 2020: FOB, CIF, EXW ve DDP rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Ticari fatura ve çeki listesinde en sık yapılan hatalar
Çinli tedarikçiler çok sayıda ihracat faturası düzenler, ancak Türk gümrüğünün beklentilerine her zaman hâkim değildir. Sahada en sık karşılaştığımız hatalar şunlardır:
- Mal tanımının çok genel olması: "machine" ya da "equipment" yerine model, tip, güç ve işlev açıkça yazılmalıdır (ör. "Hydraulic press, 200 ton, model YQ32-200, with PLC control").
- Alıcı unvanının, vergi numarası ve adresin şirketin resmi kayıtlarıyla birebir uyuşmaması.
- Çeki listesindeki brüt ağırlığın konşimentodakinden farklı olması; tartım farkı %2–3'ü aşınca açıklama istenebilir.
- Makineyle birlikte gelen yedek parça, kalıp ve aksesuarların faturada ayrı gösterilmemesi; farklı GTİP'e girecek kalemlerin tek satırda toplanması.
- "Düşük fatura" talebiyle gerçek bedelin altında fatura düzenlenmesi. Gümrük kıymet incelemesi, banka transfer kayıtlarını da görebilir; bu yol ceza ve ek vergi riskini doğrudan artırır.
- Faturada kalan bakiyenin ya da ödeme şartının sözleşmeyle çelişmesi.
Komple hatlarda (ör. bir plastik ekstrüzyon ya da dolum hattı) tek faturada onlarca kalem yer alır. Bu durumda her ünitenin ayrı satırda, model ve değeriyle listelenmesi; çeki listesinin de sandık numarası bazında hangi ünitenin hangi sandıkta olduğunu göstermesi muayene sürecini ciddi biçimde kısaltır.
Kalemlerin doğru tarife pozisyonuna ayrılması vergi tutarını doğrudan değiştirir; ayrıntılar için Makine İthalatında GTİP Kodu ve Gümrük Vergisi yazımıza bakabilirsiniz.
Konşimento türleri ve malın teslim alınması
Konşimento hem taşıma sözleşmesinin kanıtı hem de (orijinal düzenlendiğinde) malın mülkiyetini temsil eden kıymetli evraktır. Hangi türün kullanılacağı, ödeme yapınızla birlikte planlanmalıdır.
| Tür | Nasıl çalışır | Ne zaman uygun |
|---|---|---|
| Orijinal B/L (3/3 set) | Asıl nüshalar kurye ile alıcıya gönderilir; teslim için ibrazı gerekir | Akreditifli ödemede, bakiye varışa bağlıysa |
| Telex release | Gönderici limanda orijinali teslim eder; hat varış acentesine elektronik serbest bırakma talimatı yollar | Bakiye yüklemeden sonra, varıştan önce ödendiğinde |
| Sea waybill | Kıymetli evrak değildir; alıcı adına düzenlenir, ibraz gerekmez | Tedarikçiyle güvenin oturduğu, ödemesi tamamlanmış sevkiyatlar |
Pratikte en sık sorun, bakiyenin geç ödenmesi nedeniyle telex release talimatının gecikmesidir. Gemi varmadan 5–7 gün önce bakiye ödemesinin ve serbest bırakma talimatının tamamlandığını teyit edin; aksi halde konteyner limanda serbest süreyi tüketir. Varışta hattın acentesine navlun ve yerel ücretler ödenerek ordino alınır ve gümrük beyannamesi bu aşamada müşavir tarafından elektronik ortamda verilir.
Bakiyeyi sevkiyat öncesi denetime ve belgeye bağlayan ödeme kurgusunu Akreditif (LC) mi TT mi? yazımızda, ödeme yöntemlerinin genel karşılaştırmasını ise T/T, Akreditif ve Trade Assurance rehberinde bulabilirsiniz.
Gümrükte makineyi neler bekler?
Beyanname verildikten sonra sistem eşyayı risk analizine göre bir hatta yönlendirir: belge kontrolü veya fiziki muayene. Makine ve komple hatlarda fiziki muayene oranı, tüketim ürünlerine göre genellikle daha yüksektir; bu yüzden sandık içeriğinin çeki listesiyle uyumlu ve kolay erişilebilir olması önemlidir.
- Gümrük vergisi ve varsa ilave gümrük vergisi: Oranlar GTİP'e ve menşeye göre değişir; Çin menşeli bazı makinelerde ilave vergi uygulanabilir. Kesin oranı sipariş öncesinde müşavirinizle teyit edin.
- KDV ve diğer yükler: Vergiler, CIF kıymeti esas alınarak hesaplanır; yatırım teşvik belgesi varsa istisna veya muafiyet uygulanabilir.
- Ürün güvenliği denetimi: Bazı makine grupları ithalatta uygunluk denetimine tabidir; CE uygunluk beyanı, teknik dosya ve Türkçe kılavuz bu aşamada istenebilir.
- Menşe kontrolü: Menşe şahadetnamesindeki mal tanımı ve ağırlık faturayla tutmalıdır; tutmazsa belge düzeltmesi istenir.
- Kullanılmış makine: Sıfır olmayan ya da yenilenmiş makine ithalatı ek izin ve şartlara tabidir; bu yazı sıfır makine sürecini esas alır.
CE dosyasında hangi belgelerin bulunması gerektiğini CE Belgesi ve Makine Emniyeti yazımızda, teşvikli alımlarda vergi avantajlarını Yatırım Teşvik Belgesiyle Makine İthalatı yazımızda ele aldık.
Maliyet notu
Gümrük müşavirliği hizmet bedeli, beyanname kalem sayısına ve muayene durumuna göre değişir; tek makinelik bir konteynerde genellikle 150–600 USD eşdeğeri bandında, çok kalemli hatlarda daha yüksektir. Liman, ordino ve yerel ücretler buna ayrıca eklenir. Değerler yön göstericidir, bağlayıcı değildir.
Sevkiyat öncesi belge kontrol listesi
Aşağıdaki listeyi yüklemeden en az 7–10 gün önce tedarikçiye ve gümrük müşavirinize birlikte gönderin. Taslak belgeler üç taraf arasında doğrulanmadan kesin fatura kestirmeyin.
- Proforma ile ticari faturanın model, adet ve birim fiyat açısından birebir aynı olduğunu kontrol edin.
- Mal tanımını teknik ve açık yazdırın; yedek parça, kalıp ve aksesuarları ayrı satırda gösterin.
- Çeki listesinde sandık numarası, ölçü, brüt ve net ağırlığı tek tek isteyin; sevkiyat öncesi denetimde bu değerleri sayım ve tartıyla doğrulatın.
- GTİP önerisini müşavirinizle sipariş aşamasında belirleyin; faturaya da aynı kodu yazdırın.
- Menşe şahadetnamesini fatura kesinleştikten sonra düzenletin; tanım ve ağırlık uyumunu kontrol edin.
- Konşimento türünü ödeme planınıza göre seçin; alıcı ve bildirim (notify) tarafını doğru yazdırın.
- CE uygunluk beyanı, teknik dosya, elektrik şeması ve Türkçe kılavuz taslağını sevkiyattan önce isteyin.
- Yükleme fotoğraflarını, konteyner ve mühür numaralarını kayıt altına alın; sigorta poliçesiyle eşleştirin.
Belgelerin hazırlanması, müşavirle koordinasyon ve limandan tesise taşıma süreçlerini Lojistik ve Gümrük hizmetimiz kapsamında yönetiyoruz; yükleme anındaki sayım, tartım ve çeki listesi doğrulaması ise Kalite Kontrol ekibimizin işidir.
Pekin İthalat olarak fabrikalardan komisyon almıyoruz, Çin'de sahada ekibimiz var ve sevkiyat öncesi denetim yapmadan yükleme onayı vermiyoruz. Bu denetimin önemli bir parçası da belgelerin sandıklardaki gerçek içerikle örtüştüğünü yerinde doğrulamaktır. Yazıdaki süre ve maliyet rakamları yön göstericidir, bağlayıcı değildir; mevzuat ve oranlar değişebileceğinden her sevkiyatta güncel durumu gümrük müşavirinizle teyit edin.
İlgili sayfalar
Bu konuyu kendi projeniz için konuşalım
Durumunuza özel yönlendirme için ücretsiz ön görüşme talep edebilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz.


