Teşvik belgesi makine ithalatında neyi değiştirir?
Çin'den makine ithal eden bir yatırımcı gümrükte genellikle iki kalemle karşılaşır: gümrük vergisi (makine tipine ve menşeye göre çoğu zaman %0–5 bandında, bazı kalemlerde ilave gümrük vergisiyle daha yüksek) ve ithalatta KDV (%20). Örneğin CIF değeri 200.000 USD olan bir hat için yalnızca KDV yaklaşık 40.000 USD nakit çıkışı demektir. Bu tutar sonradan indirim konusu yapılabilse de aylarca işletme sermayesini bağlar.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndan alınan yatırım teşvik belgesi, belge kapsamında yer alan ithal makine ve teçhizat için gümrük vergisi muafiyeti ve KDV istisnası sağlayabilir. Yani makine, vergiler ödenmeden gümrükten çekilir. Destek unsurlarının kapsamı yatırımın türüne, sektörüne, bölgesine ve yürürlükteki mevzuata göre değişir; bu yüzden aşağıdaki çerçeve yön gösterici niteliktedir, bağlayıcı değildir.
Kısa cevap
Teşvik belgesi avantajı ancak belge, makine siparişinden ve gümrük işleminden ÖNCE alınmış; makine, belgenin ithal listesinde doğru GTİP ve tanımla yer alıyorsa işler. Belgesiz gümrüklenen makine için sonradan geriye dönük muafiyet almak pratikte mümkün değildir.
Doğru sıralama: belge önce, sipariş sonra
Bize gelen vakaların önemli bir kısmında sorun teşvik mevzuatının kendisi değil, sıralamadır. Yatırımcı önce fabrikayla anlaşıyor, avans ödüyor, makine yola çıkıyor; teşvik başvurusu ise mali müşavirin aklına gümrük beyannamesi aşamasında geliyor. Bu noktada çoğu zaman yapılacak bir şey kalmaz.
Önerdiğimiz akış şöyledir:
- Yatırım fikrini ve kapasiteyi netleştirin; makine listesini taslak olarak çıkarın (ana makine, yardımcı ekipman, kalıp, yedek parça).
- Çin'den en az 2–3 teklif toplayın ve teknik şartnameyi sabitleyin. Teşvik başvurusundaki ithal liste bu şartnameye dayanacaktır.
- Mali müşavir veya teşvik danışmanıyla E-TUYS üzerinden belge başvurusunu yapın; ithal makine listesini GTİP, adet, tanım ve tutarla girin.
- Belge düzenlendikten sonra proforma faturayı belgeyle birebir uyumlu hâle getirin; ardından sipariş ve avans ödemesini yapın.
- Sevkiyat öncesi denetimde, plakadaki tanım ve seri bilgilerinin faturayla uyumunu kontrol edin.
- Gümrükte beyannameyi teşvik belgesine atıfla verin; makine muafiyet ve istisnayla çekilir.
- Yatırım tamamlandığında belgeyi süresi içinde kapatın (tamamlama vizesi); aksi hâlde muaf tutulan vergiler faiziyle geri istenebilir.
Başvuru ile belgenin düzenlenmesi arasındaki süre dosyanın eksiksizliğine göre birkaç haftadan birkaç aya kadar uzayabilir. Makinenin Çin'deki üretim süresi de genellikle 30–90 gün olduğu için, iki süreci paralel planlamak takvimi korur: teklif ve şartname aşaması teşvik başvurusuyla aynı anda yürüyebilir, yalnızca bağlayıcı sipariş belgeden sonraya bırakılır.
Teklif ve şartname aşamasını nasıl yapılandırdığımızı Çin'den Makine Teklifi Nasıl Karşılaştırılır? yazımızda, toplam maliyet hesabını ise Makine İthalatı Maliyet Hesabı rehberimizde anlattık.
İthal makine listesi ve GTİP uyumu: avantajın kaybolduğu yer
Teşvik belgesi "bir hidrolik pres alabilirsiniz" demez; belgenin ekindeki ithal listede hangi makinenin, hangi GTİP ile, kaç adet ve hangi tutarda ithal edileceği yazar. Gümrük memuru beyannamedeki kalemi bu listeyle karşılaştırır. Uyumsuzluk varsa o kalem için muafiyet uygulanmaz.
| Uyumsuzluk | Tipik sebep | Sonuç ve çözüm |
|---|---|---|
| GTİP farklı | Proformada fabrikanın Çin HS kodu kullanılmış | Muafiyet reddi; belge revizesi veya vergili çekim. GTİP'i başvurudan önce netleştirin. |
| Tanım farklı | Belgede "CNC torna", faturada "turning center" | Açıklama talebi, gecikme. Tanımları belge diliyle birebir yazdırın. |
| Adet / tutar aşımı | Opsiyonlar sonradan eklendi, fiyat arttı | Aşan kısım vergili; belirli oranlara kadar revize mümkün olabilir. |
| Listede olmayan parça | Kalıp, yedek parça seti ayrı faturalandı | Ayrı kalem olarak listeye eklenmemişse vergili çekilir. |
| Kullanılmış makine | İkinci el ekipman belgeye sıfır gibi girilmiş | Kullanılmış makine ithalatı ayrı izin/değerlendirme gerektirir; baştan beyan edin. |
En sık gördüğümüz hata, Çin tarafının proformada kendi ihracat HS kodunu kullanmasıdır. Çin ve Türkiye kodları ilk 6 hanede genellikle örtüşür, ancak Türkiye'nin 12 haneli GTİP'i ile birebir aynı değildir ve bazen ilk 6 hane bile farklı yorumlanabilir. Bu yüzden GTİP tespitini Türk gümrük müşaviriyle yapıp proformaya o kodu yazdırmak gerekir.
GTİP tespiti ve vergi oranlarının makineye göre nasıl değiştiği için Makine İthalatında GTİP Kodu ve Gümrük Vergisi yazımıza ve GTİP Kodu Nedir? rehberimize bakabilirsiniz.
Rakamlarla etki: teşvikli ve teşviksiz ithalat
Aşağıdaki örnek, orta ölçekli bir plastik enjeksiyon yatırımı için gümrükte ödenecek kalemleri karşılaştırır. Oranlar ve tutarlar yaklaşık olup makineye, menşe kuralına ve yürürlükteki mevzuata göre değişir; bağlayıcı değildir.
| Kalem | Teşviksiz | Teşvikli (kapsam içinde) |
|---|---|---|
| CIF makine bedeli | 220.000 USD | 220.000 USD |
| Gümrük vergisi (örnek %2–4) | 4.400 – 8.800 USD | 0 USD |
| İthalatta KDV (%20) | ~44.900 – 45.800 USD | 0 USD |
| Gümrükte nakit çıkışı toplamı | ~49.300 – 54.600 USD | Yalnızca liman, ardiye ve müşavirlik giderleri |
| Teşvik danışmanlığı / başvuru gideri | — | Dosya kapsamına göre 1.500 – 6.000 USD |
KDV teşviksiz durumda da sonradan indirilebilir; ancak üretim yeni başlarken 45.000 USD civarı bir tutarın aylarca bağlanması, işletme sermayesi açısından ciddi bir yüktür. Gümrük vergisi ise kalıcı bir maliyettir. Bu nedenle 100.000 USD üzeri makine yatırımlarında teşvik belgesini en azından değerlendirmeyi öneriyoruz; küçük ve tek makinelik alımlarda başvuru yükü, kazanılan avantajı aşabilir.
Unutulmaması gereken bir nokta: teşvik belgesi makinenin kendisini ucuzlatmaz, verimini de artırmaz. Katalogda saatte 1.000 parça yazan bir makine sahada çoğu zaman %70–85 verimle çalışır. Fizibiliteyi gerçek verime göre kurmazsanız, vergi avantajı yanlış kapasite planının açığını kapatmaz.
Sık yapılan hatalar ve pratik kontrol listesi
Teşvik sürecindeki hataların çoğu belge alındıktan sonra, tedarik tarafında yapılır. Sahada en sık karşılaştıklarımız:
- Belge düzenlenmeden avans ödemek veya konşimento tarihini belge öncesine düşürmek.
- Opsiyonları (soğutma ünitesi, robot kol, kalıp ısıtıcı) belgeye yazmayıp ayrı faturalandırmak.
- Kısmi sevkiyatlarda her faturanın belgeyle eşleştiğini kontrol etmemek.
- Makine plakasındaki model adının faturadaki tanımdan farklı olması.
- Yatırım süresini uzatma talebini zamanında yapmamak ve belgeyi kapatmayı unutmak.
- Teşvikli makineyi belirli süre dolmadan satmak, kiralamak veya başka adrese taşımak; bu durum muafiyetlerin geri istenmesine yol açabilir.
Bu hataların büyük kısmı, Çin'deki fabrikayla yapılan sözleşmeye birkaç madde eklenerek önlenebilir: proformanın belgeyle uyumlu düzenleneceği, GTİP ve tanımın alıcı tarafından belirleneceği, plakanın faturadaki model adını taşıyacağı ve opsiyonların ayrı satır olarak gösterileceği.
Sözleşmeye eklenecek maddeleri Satın Alma Sözleşmesinde Olması Gereken Maddeler yazımızda topladık. Gümrükleme ve teşvikli beyanname koordinasyonu Lojistik & Gümrük, tüm sürecin tek elden yönetimi ise Uçtan Uca Tedarik Yönetimi hizmetimizin kapsamındadır.
Pekin İthalat olarak teşvik belgesi düzenlemiyoruz; bu iş mali müşavirinizin veya teşvik danışmanınızın alanıdır. Bizim rolümüz, belgenin dayandığı makine listesini, GTİP ve tanım uyumunu Çin tarafında sağlamak ve sevkiyat öncesi denetimde bunu fiziken doğrulamaktır. Fabrikadan komisyon almıyoruz, Çin'de sahada ekibimiz var ve denetim yapmadan yükleme onayı vermiyoruz. Bu yazıdaki oran ve tutarlar yön göstericidir, bağlayıcı değildir; güncel mevzuatı mutlaka uzmanınızla teyit edin.
İlgili sayfalar
Bu konuyu kendi projeniz için konuşalım
Durumunuza özel yönlendirme için ücretsiz ön görüşme talep edebilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz.



